«Зүрх дэлсэж, шалтгаангүйгээр айдас төрдөг болчихлоо, өөртөө итгэх итгэлгүй болоод байна» гэж нэг өвчтөн асуусан байна. Энэ мэдрэмж нь зөвхөн сэтгэл зүйн асуудал биш — зүрхний үйл ажиллагаатай шууд холбоотой байж болно. Зүрх судасны тэргүүлэх эмч Ж.Нэргүй зүрх дэлсэх, сэтгэл түгшилтийн шалтгааныг тодруулах алхмуудыг дэлгэрэнгүй тайлбарлажээ.

Бидний бие сэтгэл санааны өөрчлөлтийг маш хурдан, шууд хүлээж авдаг. Стресс, айдас, санаа зовнил үүссэн даруй зүрхний цохилт нэмэгдэж, айх мэдрэмж улам хүчтэй болдог — энэ нь биеийн байгалийн хариу урвал юм. Гэхдээ зөвхөн сэтгэл зүйн шалтгаан гэж дүгнэхийн өмнө физиологийн шалтгааныг заавал үгүйсгэх ёстой. Зүрхний органик эмгэг, бамбай булчирхайн хэт идэвхжил болон бусад нөхцөл яг ийм шинж тэмдэг үүсгэдэг.

Зүрх дэлсэх ба айдас: Бие махбодын хариу урвал яагаад ийм хурдан болдог вэ?

Сэтгэл хөдлөл, айдас, санаа зовнил нь биед адреналин болон бусад дааврыг ялгаруулдаг. Эдгээр даавар зүрхний цохилтыг нэмэгдүүлж, амьсгал түргэсгэж, булчин хурцалдана — энэ нь "дайн эсвэл дүтгэх" (fight-or-flight) хариу урвал юм. Иймд зүрх дэлсэх болон айдас хоёр нь бие биеийгээ улам бататгадаг тойрог замд орж болно: зүрх дэлсэхэд айдас нэмэгдэж, айдас нэмэгдэхэд зүрх дэлсэх болдог.

Гэхдээ энэ нь зөвхөн сэтгэл зүйн асуудал гэсэн үг биш. Зүрх дэлсэж сэтгэл түгшилт мэдрэгдэх шинж тэмдэгт дараах физиологийн шалтгаан байж болно:

• Зүрхний хэм алдагдал (аритми)
• Бамбай булчирхайн хэт идэвхжил (тиреотоксикоз)
• Хоолойны архаг үрэвсэл болон ревматик зүрхний өвчин
• Үе мөчний системийн өвчин (RA фактор өндөр байх)

Алхам 1: Зүрхний оношоо тодруулах

Зүрх дэлсэж сэтгэл түгшилт мэдрэгдэж байвал хамгийн эхлээд зүрхний физиологийн шалтгааныг тодруулах шаардлагатай. Үүнд дараах оношилгоонууд орно:

• ЭКГ (Зүрхний цахилгаан бичлэг) — зүрхний хэм, цахилгаан дамжуулалтын хэвийн байдлыг шалгана
• ЭХО кардиографи — зүрхний бүтэц, хавхлагын үйл ажиллагааг үнэлнэ
• Хоолойны шинжилгээ — стрептококкийн далд халдвар байгаа эсэхийг тодруулна. Ангина дутуу эмчлэгдсэн тохиолдолд зүрхний булчинд нөлөөлж зүрхний хэм алдагдал болон ревматик өвчин үүсгэдэг.

Эдгээр шинжилгээ хэвийн гарвал зүрхний органик шалтгааныг үгүйсгэж болно. Энэ нь маш чухал алхам — учир нь зүрхний шалтгаан байгаа тохиолдолд сэтгэл тайвшруулах эмчилгээ хийгдэхгүй.

Алхам 2: Лабораторийн шинжилгээгээр баталгаажуулах

Зүрхний оношилгоотой зэрэгцээд дараах лабораторийн шинжилгээнүүдийг хийлгэх нь зүйтэй:

• Бамбай булчирхайн даавар (TSH, T3, T4) — бамбай булчирхайн хэт идэвхжил нь зүрх дэлсэх, санаа сандрах, айдас мэдрэхийн шууд шалтгаан болдог. Жин буурах, хөлрөх, гарын чичиргээ хавсарч байвал энэ шинжилгээ зайлшгүй
• Үе мөчний шинжилгээ (RA фактор, CRP) — системийн үрэвсэлт нөхцөл зүрхний шинж тэмдэг үүсгэж болдог
• Ерөнхий цусны шинжилгээ — цус багадалт болон далд халдвар байгаа эсэхийг шалгана

Эдгээр шинжилгээнүүд хэвийн гарсны дараа л сэтгэл зүйн шалтгаан давамгайлж байна гэж дүгнэж болно. Тэгэхдээ энэ нь "сэтгэлдээ л байна" гэсэн үг биш — зүрх дэлсэж, сэтгэл түгших нь биеийн бодит, эмчлэгдэх шинж тэмдэг юм.

Сэтгэл тайвшруулах эмчилгээ хэзээ эхлэх вэ?

Зүрхний болон бусад физиологийн шалтгаан үгүйсгэгдсэний дараа сэтгэл тайвшруулах, түгшилт бууруулах эмчилгээг эхлүүлснээр зүрх дэлсэх, айдас мэдрэх, өөртөө итгэх итгэл алдагдах зэрэг шинж тэмдгүүдээс бүрэн гарах боломжтой. Зүрхний эмч мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, мэдрэлийн эрхтний мэргэжилтэнтэй хамтран ажиллана.

Өөрийгөө буруутгах хэрэггүй — эдгээр шинж тэмдэг нь хүн чинь сул дорой гэсэн үг биш. Зөв оношилгоо хийлгэж, зохих эмчилгээ хийлгэснээр бүрэн эдгэрэх боломжтой.

Түгээмэл асуулт

Эх сурвалж: Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн Яам  |  АШУҮИС

Холбоотой нийтлэлүүд

• Зүрхний цохилт яагаад 89-100 хүрдэг вэ?
• Зүрхний хэм алдагдал гэж юу вэ?
• Гар чичиргээ ба цусны даралт ихсэлт
• ЭХО кардиографи гэж юу вэ?
• Зүрхний эмчид хэзээ үзүүлэх вэ?

← Блог руу буцах