2026.03.27 • Нандин Зүрх эмнэлгийн мэргэжилтнүүд
Зүрх өвдөх шалтгаанууд
Цээжний зүүн талд өвдөх, зүрхний орчимд дарагдах мэдрэмж төрөх нь хүмүүсийг ихээхэн санаа зовоодог шинж тэмдэг юм. Гэвч зүрх өвдөх бүхэн зүрхний өвчнөөс шалтгаалдаггүй. Цээжний өвдөлт нь зүрхний булчин, уушиг, ходоод, мэдрэл-булчингийн тогтолцоо, сэтгэл зүйн хүчин зүйлс зэрэг олон шалтгаантай байж болно. Энэ нийтлэлд зүрх болон цээж өвдөх нийтлэг шалтгаануудыг нэг бүрчлэн тайлбарлая.
1. Титэм судасны өвчин (ишемийн зүрхний өвчин)
Зүрхний булчинг тэжээдэг титэм судас нарийсах буюу бөглөрөх нь зүрх өвдөх хамгийн түгээмэл бөгөөд аюултай шалтгаан юм. Атеросклерозын улмаас судасны хана дээр тослог хуримтлагдаж, цусны урсгал багасдаг. Биеийн хөдөлгөөн хийх, шатаар гарах, стресс мэдрэх үед зүрхний булчинд хүрэлцэхүйц цус очихгүй болж, цээжинд дарагдах, шахагдах мэт өвдөлт үүсдэг. Энэ өвдөлтийг стенокарди гэж нэрлэдэг бөгөөд ихэвчлэн зүүн мөр, гар, эрүү, нуруу руу тархдаг. Амрахад өвдөлт намддаг бол энэ нь тогтвортой стенокарди бөгөөд амрахад ч намдахгүй бол зүрхний шигдээсийн шинж байж болно.
2. Зүрхний шигдээс (миокардын инфаркт)
Титэм судас бүрэн бөглөрөхөд зүрхний булчингийн тодорхой хэсэг цус хангамжаа алдаж үхжиж эхэлдэг. Энэ бол амь насанд аюултай яаралтай байдал юм. Шинж тэмдэг нь: цээжинд хүчтэй дарагдах, шахагдах өвдөлт (20 минутаас дээш үргэлжилнэ), зүүн мөр, гар, эрүү руу тарах өвдөлт, хөлрөх, дотор муухайрах, амьсгаадах, үхлийн айдас мэдрэх зэрэг. Эдгээр шинж тэмдэг илэрвэл нэн даруй 103 руу залгаж, яаралтай тусламж дуудах хэрэгтэй.
3. Перикардит (зүрхний гаднах бүрхүүлийн үрэвсэл)
Зүрхийг хүрээлэн байрлах перикард давхаргын үрэвсэл нь хурц, хатгах маягийн өвдөлт үүсгэдэг. Энэ өвдөлт нь амьсгал авахад, ханиахад, хэвтэхэд хүчтэй мэдрэгдэж, урагшаа бөхийхөд багасдаг онцлогтой. Ихэнх тохиолдолд вирусын халдвараас шалтгаалдаг бөгөөд халуурах, биеийн ерөнхий сулрал дагалддаг. Эмчилгээ нь үрэвслийн эсрэг эм, амрах горим зэргээс бүрддэг.
4. Аортын зуралт (аортын диссекц)
Аорта бол биеийн хамгийн том цусны судас юм. Аортын ханын давхаргууд хоорондоо салж зурагдах нь гэнэтийн, маш хүчтэй шүлбэх мэт өвдөлт үүсгэдэг. Өвдөлт нь цээжнээс нуруу руу тархдаг бөгөөд энэ нь амь насанд аюултай, даруй мэс заслын тусламж шаарддаг яаралтай байдал юм. Өндөр цусны даралттай хүмүүст энэ эрсдэл өндөр байдаг.
5. Ходоод-улаан хоолойн рефлюкс (ГЭРБ)
Ходоодны хүчил улаан хоолой руу буцаж гарах нь цээжний доод хэсэгт шатах мэт өвдөлт үүсгэдэг бөгөөд зарим хүмүүс үүнийг зүрхний өвдөлт гэж андуурдаг. Энэ нь ихэвчлэн хооллосны дараа, хэвтэх үед хүчтэй мэдрэгдэнэ. Хүчиллэг амт, залгихад хүндрэлтэй, дотор муухайрах зэрэг шинж тэмдэг дагалдвал ходоодны шалтгаантай байх магадлалтай. Гэхдээ зүрхний өвчнийг бүрэн үгүйсгэхийн тулд зүрхний шинжилгээ хийлгэж, зүрхний шалтгаантай эсэхийг шалгуулах нь чухал.
6. Булчин-яс-үений шалтгаан
Цээжний булчин, хавирганы үе мөчний үрэвсэл нь зүрхний өвдөлт шиг мэдрэгдэж болно. Костохондрит буюу хавирга-өвчүүний үений үрэвсэл нь залуу хүмүүст элбэг тохиолддог. Тодорхой хэсгийг дарахад өвдөлт хүчтэй мэдрэгдэх, биеийн байрлал өөрчлөхөд өвдөлт өөрчлөгдөх нь булчин-ясны шалтгааныг илтгэнэ. Энэ нь ихэвчлэн аюулгүй бөгөөд амрах, өвдөлт намдаах эмээр эмчилнэ.
7. Сэтгэл зүйн шалтгаан (цочмог түгшүүр)
Паник атак буюу цочмог түгшүүр нь зүрхний шигдээстэй маш төстэй шинж тэмдэг үүсгэдэг: цээжний өвдөлт, зүрх хурдан цохилох, амьсгаадах, хөлрөх, гар хөл мэдээ алдах. Стресс ихтэй амьдралын нөхцөл, тэсвэрлэх чадвар буурсан үед илэрдэг. Гэвч сэтгэл зүйн шалтгаантай гэдгийг тогтоохын тулд эхлээд зүрхний өвчнийг үгүйсгэх шаардлагатай. Тиймээс цээжний өвдөлт анх удаа илэрвэл заавал зүрхний шинжилгээ хийлгэх нь зөв.
8. Уушигны эмболи
Уушигны артери цусны бүлэнгээр бөглөрөх нь гэнэтийн цээжний хурц өвдөлт, амьсгаадалт, зүрх хурдан цохилох зэрэг шинж тэмдэг үүсгэдэг. Удаан суух, хөдөлгөөн багатай амьдралын хэв маяг, мэс засалд орсны дараа энэ эрсдэл нэмэгддэг. Энэ бол амь насанд аюултай байдал бөгөөд яаралтай эмнэлгийн тусламж шаарддаг.
9. Зүрхний хавхлагын гэмтэл
Зүрхний дөрвөн хавхлагын аль нэг нь зөв ажиллахгүй болсон тохиолдолд цээжний өвдөлт, амьсгаадалт, толгой эргэх, ухаан алдах зэрэг шинж тэмдэг илэрч болно. Хавхлагын нарийсал (стеноз) эсвэл дутуу хаагдал (регургитаци) нь зүрхний ЭХО шинжилгээгээр тодорхойлогддог. Хавхлагын гэмтэл нь удаан хугацаанд аажмаар явагддаг тул тогтмол зүрхний үзлэг хийлгэх нь эрт оношлогдох боломж олгоно.
10. Өндөр цусны даралт (гипертензи)
Цусны даралт удаан хугацаагаар өндөр байвал зүрхний булчин зузаарч, зүрхний ажиллагаа алдагдана. Даралт маш их нэмэгдсэн үед (гипертензив криз) цээжний өвдөлт, толгой өвдөх, нүдний харааны өөрчлөлт илэрч болно. Даралт ихсэх шалтгаан ба эмчилгээний талаар дэлгэрэнгүй уншина уу.
Хэзээ яаралтай эмчид хандах вэ?
Дараах тохиолдолд нэн даруй яаралтай тусламж дуудах буюу эмнэлэгт хандана уу:
- Цээжний өвдөлт 15-20 минутаас дээш үргэлжилж, амрахад ч намдахгүй байвал
- Өвдөлт зүүн мөр, гар, эрүү, нуруу руу тархаж байвал
- Өвдөлттэй хамт хүчтэй хөлрөх, дотор муухайрах шинж байвал
- Амьсгал давчдаж, ухаан бүрхэх мэдрэмж байвал
- Ухаан алдах, нүдний өмнө харанхуйлах байвал
Эдгээр шинж тэмдэг нь зүрхний шигдээс, аортын зуралт, уушигны эмболи зэрэг амь насанд аюултай байдлын илрэл байж болох тул хүлээж болохгүй.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
Зүрхний эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд:
- Тогтмол хөдөлгөөн хийх — Өдөрт 30 минутаас доошгүй дунд зэргийн идэвхтэй хөдөлгөөн (алхах, усанд сэлэх, дугуй унах) хийх нь зүрхний булчинг бэхжүүлнэ.
- Эрүүл хооллолт — Жимс, ногоо, загасан тос, бүхэл бүтэн үр тариа ихээр хэрэглэж, давс, чихэр, тосны хэрэглээг багасгах.
- Тамхинаас татгалзах — Тамхи татдаг хүмүүс болиулснаас хойш 1-2 жилийн дотор зүрхний өвчний эрсдэл мэдэгдэхүйц буурдаг.
- Стрессийг зохицуулах — Бясалгал, амьсгалын дасгал, дотоод сэтгэлийн тайван байдал нь зүрхний эрүүл мэнд хамгаалдаг.
- Тогтмол шинжилгээ хийлгэх — 40-өөс дээш насны хүмүүс жилд нэг удаа зүрхний ЭХО, ЭКГ шинжилгээ хийлгэх нь эрт оношлоход тусална.
Нандин Зүрх эмнэлэгт хандана уу
Цээжний өвдөлт, зүрхний хэм алдагдал, амьсгаадалт зэрэг шинж тэмдэг мэдрэгдэж байгаа бол 21 жилийн туршлагатай Проф. Ж.Нэргүй эмчийн удирдлага дор зүрхний бүрэн оношилгоо хийлгэнэ үү. Нандин Зүрх эмнэлэг нь зүрхний ЭХО, ЭКГ, Холтер (24 цагийн хяналт) зэрэг орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр шинжилгээ хийж, үнэн зөв оношилгоо тавьдаг. Зүрхний өвдөлтийг хэзээ ч хөнгөнөөр үзэж болохгүй. Эрт оношлогдох тусмаа эмчилгээний үр дүн сайн байдаг.